Δευτέρα, 14 Οκτωβρίου 2013

Η κριτική προσέγγιση της μεθοδολογίας

Δύο μήνες και δύο μέρες μετά από την τελευταία μου ανάρτηση, και ενώ είχα αρχίσει να σκέφτομαι  πως μπορεί και να μην ξαναγράψω στο blog, σήμερα την ώρα της Άλγεβρας ένιωσα την ανάγκη να σχολιάσω κάποιες από τις παρατηρήσεις που έκανα στη διάρκεια του μαθήματος. Για να είμαι ειλικρινής, αφότου αποσπάστηκα στο σχολείο που θα διδάξω φέτος και αφότου ξεκίνησαν - στο βαθμό που ξεκίνησαν - τα μαθήματα  ένιωσα κι άλλες φορές την ίδια ανάγκη, αλλά οι συνεχείς αλλαγές στην εκπαιδευτική πραγματικότητα, η μόνιμη αγωνία για τις εξελίξεις, η ανησυχία για το πόσο θα συρρικνωθεί και πόσο θα χάσει τη δυναμική του το Δημόσιο Σχολείο, με έκαναν να χάνω, εν τέλει, τη διάθεση για επικοινωνία και για διάχυση των σκέψεων και των διδακτικών εμπειριών.
Από την άλλη όμως, η ζωντάνια της τάξης, η ενέργεια των παιδιών, οι φρέσκες ιδέες τους και ... τα επαναλαμβανόμενα λάθη τους αποτελούν αστείρευτη πηγή έμπνευσης και δημιουργίας! Όρεξη να έχει ο δάσκαλος να δοκιμάζει... Κι εγώ, παρόλες τις αντίξοες συνθήκες, διατηρώ την όρεξή μου ανεξάντλητη και πειραματίζομαι συνεχώς, προσπαθώντας να βρω τρόπο να κάνω καλύτερα τη δουλειά μου, ειδικά δε τώρα που μέσα σε τόσο λίγο χρόνο πρέπει να βγάλουμε τόση πολλή ύλη και με την "απειλή" της Τράπεζας Θεμάτων στο τέλος της χρονιάς! Στο Νέο Λύκειο! Να το δούμε κι αυτό...
Μέχρι να το δούμε όμως είμαστε εμείς και οι μαθητές μας, οι μικροί μαθητές της Α' Λυκείου, που πολλοί από αυτούς διατηρούν τη γυμνασιακή τους παιδικότητα, βάζοντας φρένο στην ταχύτατη πνευματική ανάπτυξη που απαιτείται να σημειώσουν με την είσοδό τους στο Λύκειο. Εμείς, λοιπόν, και αυτοί οι μαθητές είμαστε που παλεύουμε εντός των τοιχών της σχολικής αίθουσας, για να καλύψουμε τις ύλες που καθορίζονται από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ούτε εμάς, αλλά ούτε και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργαζόμαστε... Αλλά στις δύσκολες συνθήκες, πιθανόν, θα επανέλθω με άλλη ανάρτηση. Τώρα θα προτιμούσα να επικεντρωθώ σε διδακτικές πρακτικές και πιο συγκεκριμένα θα ήθελα να πω  πόσο σημαντική θεωρώ την "κριτική προσέγγιση της μεθοδολογίας", δηλαδή τη συζήτηση με τους μαθητές γύρω από τις επιλογές της μεθόδου που χρησιμοποιούμε για να λύσουμε μια συγκεκριμένη άσκηση. Για μένα η διαδικασία αυτή είναι εκ των ων ουκ άνευ στρατηγικών που αναπτύσσουν την κριτική σκέψη. Για το λόγο αυτό επιδιώκω σχεδόν πάντα, με την ολοκλήρωση ενός κεφαλαίου κι ενώ έχουν γίνει όλα ή περίπου όλα τα είδη των ασκήσεων να επιλέγω τρεις  ασκήσεις διαφορετικής μεθοδολογικής προσέγγισης και να τις λύνω στον πίνακα, εν είδει επανάληψης, μαζί με τους μαθητές, δηλαδή με ερωτο-απαντήσεις και διευρυμένη συζήτηση.
Σήμερα για παράδειγμα, τελειώνοντας το κεφάλαιο των πιθανοτήτων, επέλεξα να λύσουμε τις ασκήσεις που φαίνονται στον πίνακα. Υπήρχε και μια τρίτη άσκηση, ένα λεκτικό πρόβλημα, αλλά  το μέγεθος του πίνακα δεν επιτρέπει να κάνουμε ακριβώς όπως θα θέλαμε τη δουλειά μας, να συγκρίνουμε δηλαδή στο τέλος του μαθήματος και τα τρία είδη ταυτόχρονα, κάνοντας και μια πλήρη ανακεφαλαίωση.

Αφού λύσαμε την πρώτη άσκηση, αυτή που φαίνεται στα αριστερά του πίνακα, έγραψα τα στοιχεία της δεύτερης, που είναι από το σχολικό βιβλίο, και ζήτησα από τους μαθητές να τη μελετήσουν και να κάνουν προτάσεις για τη λύση. Μαντεύετε πώς πρότειναν να λύσουμε τη δεύτερη άσκηση; Με χρήση των τύπων, όπως δηλαδή λύσαμε και την πρώτη. Και μαντεύετε ποιοι πρότειναν αυτή τη λύση. Οι καλύτεροι μαθητές! Αναμενόμενο; Ναι! Το παρατηρώ συνεχώς από τότε που το πρόσεξα για πρώτη φορά. Το έχουν παρατηρήσει και άλλοι πολλοί πριν από μένα. Και πιο ειδικοί από μένα, όπως, για παράδειγμα, ο Resnick που έχει πει ότι "Οι μαθητές πραγματοποιούν την απαραίτητη νοητή δόμηση χρησιμοποιώντας όποιες γνώσεις έχουν στη διάθεσή τους και τις θεωρούν σχετικές με το θέμα". Και το επιβεβαιώνω κάθε φορά που σχεδιάζω ένα μάθημα σαν αυτό που έκανα σήμερα, με τρεις δηλαδή διαφορετικής μεθοδολογικής προσέγγισης επαναληπτικές ασκήσεις. Επιβεβαιώνεται τελικά ότι πολλοί μαθητές αυθορμήτως επιλέγουν να λύσουν τη δεύτερη άσκηση με τη μέθοδο που έλυσαν την πρώτη, ακόμη και όταν είναι εντελώς διαφορετικής κατηγορίας. (Ένα τέτοιο, πολύ ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου, παράδειγμα υπάρχει εδώ).
Η συζήτηση που ακολουθεί είναι πολύ σημαντική για διάφορους εκπαιδευτικούς και παιδαγωγικούς λόγους. Προκαλεί όχι μόνο "μεθοδολογική σύγκρουση" και διαμόρφωση κριτηρίων επιλογής της κατάλληλης μεθόδου, αλλά επί πλέον προκαλεί και μια γενικότερη συζήτηση γύρω απο την κριτική προσέγγιση των επιλογών μας. Των όποιων επιλογών...
Και σταματώ εδώ για να ρωτήσω το εξής: πώς εγώ θα προλάβω να καλλιεργήσω την κριτική σκέψη των μαθητών μου, αυτών των μαθητών της Α' Λυκείου, όταν πρέπει να τους προετοιμάσω για μια Τράπεζα Θεμάτων, για την οποία προς το παρόν τουλάχιστον εγώ δεν γνωρίζω τίποτε;
Γνωρίζει κάποιος να μου πει αν έχουμε...επιλογή;